... во епизодaта "Каде припаѓа срцето?"

Дедо ми беше болен подолго време. Неколку инфаркта, па плус на тоа и еден бубрег кој подолго не функционирал и уште еден кој полека ја откажуваше својата послушност. А, беше карпа од човек. Висок, голем, убав..многу убав. Едни очи, плави, длабоки и проѕирни, чиниш сите морски ширини се собрале на едно место и се споиле со небото. Баба ми на неколку пати ми имаше спомнато како не знае зошто неа ја одбрал- ниска и слаба, згора на тоа и сираче. Ама љубов било, сигурно било љубов.
Родум од едно кичевско село, но уште како дете преселен во Скопје. Пекар, како и татко му, мојот прадедо. Се сеќавам на сите сомуни печени во селската фурна која татко ми ја заѕида. Сомун за доручек и ручек и вечера, намачкан со сало и наросен со црвен пипер. Се топи во уста. За десерт пак поросен со вода и шеќер. Убавини.

******

Јас во село ги поминував сите летни распусти. Како мала со баба и дедо, и мама и тато и со сестрите, после со средната сестра и со братучедките. Кога ќе стигневме во село, се прочуваше брзо и ефикасно дека дошле "скопјанките". Главно беше војна меѓу Скопје, Кичево и Битола. На тие три страни заминале сите кои биле родени и израснати таму. Припаѓавме и бевме одредени според градот каде живеевме. Ех, тешко ли му е на човек да најде р'чка ? И кај што ја нема ќе ја измисли, само да има некоја поделба, да се натпреваруваме кој е попаметен, кој е подобар, кој- што има. Во село бевме сите ние или скопјани или кичевчани или битолчани и борбата за превласт над другите никогаш не излегуваше од мода.

А, вчера после работа ја земав мојата најмила од градинка и полека, нога пред нога си се шетаме со ранчето и преполната ќеса алишта за перење. Викенд за тоа е. Комшијата не пресретнува со кошница со неколку јаболка. "Не знам колку се благи"- ми вели додека ми подава едно големо зелено јаболко, "ама, сигурно се вкусни. Еколошки", додава. "Баш ви фала"- му одговарам. " Таа, многу сака јаболка"- велам јас додека и го тутнувам оргомното зелено јаболко во малечкото меко раченце. Мојата најмила се насмевнува срамежливо и ја скрива главата зад мојата нога. "Вие од Хрватска бевте нели?"- ме прашува. "Не, од Македонија сме ние."- кратко му одговарам. "Сум поминал еднаш таму. Бевме со кола низ цела Југославија"- ми кажува со чуден акцент. Французин е тој, па исто ко и на мене, ни се простува за сите граматички грешки и погрешна интонација во говорењето норвешки. А, кој знае, можеби живее тука поголемиот дел од својот живот, ама ете мене ми е французин, така?! Тој може норвежанец си се смета!

Пред неколку дена, пак на работа разговаравме за различностите и сите можни националности кои се среќаваат во Норвешка. Еден колега вели "Кога ќе отидам во Пакистан ми велат - Ти си од Норвешка. Тука пак ми велат- Ти си од Пакистан. Тешко е да се одлучи од каде сум".  Како тоа човек  да разграничи од каде е. Каде што сме родени, од таму ли сме? Или таму од каде што ни се родителите? Што е со нас, кои живеат во друга земја? Од каде сме ние и каде припаѓаме? Се дели ли срцето на две- едната половина останува во родната земја, а другата ја носиме со нас во другата земја?! Како ние да го најдеме местото каде припаѓаме кога каде и да одиме ќе бидеме секогаш полустранци? Што е мојата најмила? Како таа ќе се чувствува и ќе знае ли каде припаѓа? Македонка родена и израсната во Норвешка или норвежанка со македонско потекло? Што таа ќе биде?

******

Во последните денови од неговиот живот му кажал на татко ми каде сака да му биде вечниот дом- таму, во село, кај што му се корените, токму под сливчето.. за сенка да му држи. Нему срцето таму му припаѓаше.

Славица од Савевци

... во епизодата “Панталоните од шефицата”

Во средно бев онаа која секогаш имаше кредит на мобилен. Беше невозможно јас да останам без кредит, па често ми се гребеа оние на кои родителите им ставаа секој месец кредит, а тие успеваа да го потрошат уште пред да го стават. За мобилниот штедев не знам колку време. Точно 5.300денари, Motorola T190, тегет со сиво и со антена богами, а и копчиња кои се стискаа сите наеднаш со еден палец. Го купив од Мобимак во ГТЦ. Кога го земав ниту јас, ниту сестра ми не знаевме како да свртиме број. Нејсе, после научив. До скоро го памтев и бројот иако не го користам скоро 10години. Мобилниот сама си го купив и под тоа го подразбирав за нормален фактот што и кредит ќе треба сама да си ставам. Секој 3ти месец си ставав 500че. Имав и стратегија за штедење, за кога ќе изминува и третиот месец да имам 500че за да си купам кредит. 500 денари, за 3 месеци, значи 12 недели, значи 40денари неделно одеа во посебно плико со имe “Штедња за кредит за мобилен”.

Од секогаш сум била по штедењето. Уште како мала имав новчаник, преубав, лакиран и црвен, во кој штедев. Се собираа само 10ки од оние со Македониум и Крушево. После некое време се правеше цело купче, па број-број по цели денови. Не ги користев, само ги штедев, во тоа беше убавината. Сестра ми еднаш ми ги укрупни во 100ка, а јас се утепав од плачење зашто претходно имав 10 банкноти, а после само една. :) Како изминуваше времето штедев за покрупни работи. За фотоапарат, за одмор...но пак штедев. Цел живот штедев и штедам, а кога се преселив во Норвешка дојдов со цели 500 евра, штедња за 26години и 2,5 години платена работа. Success...noooot..

Кога за прв пат отидов во продавница во Осло се шлогирав. Кога седнав на првото кафе во кафич пак, ми одеше да си плачам. Чисто од радозналост отидовме со, во тоа време незапечатената и непотпишаната љубов, да прашаме за кредит за стан во банка. Кога му ја кажавме ситуацијата на службеникот тој ни рече- “Знаете, не можам да ви кажам конкретни бројки за висина на кредит, каматна стапка и рок на отплата, се додека двајцата немате решенија за работа. Сепак, доколку сакате дојдете повторно утре, па ќе ви изработам план за штедење”. Се погледнуваме ние двајца зачудени. План за штедење?? План за штедење??? Тој на мене ќе ми кажува како се штеди. Bitch please. Иако си постар од мене едно 15години, кога јас почнав со првата штедња ти уште си одел на одмор со мама и тато.  Па, во средно успевав со 100денари да jадам цела недела у школо и викендот да идам у Hard rock. Ти на мене за штедење???

Осло иако е еден од најскапите градови во светот, сепак има многубројни начини да се купат работи за ефтино, скоро за без пари. Таквите како мене, шпараџии, ги обожаваат таканаречените loppemarked. Тое е нешто како garage sale, но се случува во основните школи за викенди и таму може да се најде од пиле млеко. Се што на некого не му се допаѓало и не му требало го донира во училиштата, а тие тоа го продаваат за десетици пати поефтина цена, а со парите купуваат инструменти за школскиот оркестар, реновираат двор или пак ги носат спортистите на турнир. Loppemarked е мојата Мека и Медина. :) Таму наоѓам се што ми треба, а дури и се што не ми треба, а морам да го имам. Се врќам со купишта дрангулии за кои добивам прекорни погледи по дома. А норвежаните таму купуваат со Икеа вреќи. Облека за децата, облека за себе, мебел, спортска опрема, тањири,чаши..сешто. Јас таму само за мојата најмила не купувам. Таа има и онака 4 братучеди и 2 братучетки од кои наследува тони облека и сите потребни реквизити.
А, пред некој ден ми вика шефицата- “Донесов две полни ќеси облека која ми е мала и ќе ја давам на Fretex (фирма за рециклирање која патем има и продавници за second hand облека и се за по дома, а заработените средсва одат во добротворни цели). Ако нешто ти се свиѓа, слободно земи.” Реков ок, иако немав намера ни да ѕирнам во ќесите. Па како, срамота е, си реков. После неколку саати гледам како едната колешка преместува купче облека од ќесата во својата канцеларија. Час подоцна ме довикува друга колешка и ми го кажува муабетот за облеката кој утрото ми го кажа шефицата. Три колешки се собрале над ќесите полни облека и буричкаат, гледаат, се мерат и премеруваат и си ги местат на страна парчињата кои им се допаѓаат. “Јас земав неколку блузи и суќња за ќерката”- ми кажува едната. “Овие супер ќе ми се за на викендица”- додава другата и ги сместува шорцевите на шефицата во својата канцеларија. 

И не е дека се сиромашни и немаат пари. Имаат тие пари да ме купат и мене и тебе сосе цели фамилии и се што поседуваме. Секоја од нив поседува ако ништо друго куќа вредна најмалку 300.000евра. Секоја од нив зработува месечно по најмалце 3000евра. А, една таква блуза може да се купи и за 10евра. Но сепак си земаат од понудената облека. Го сметаат тоа за природно. Не го сметаат за навреда гестот на шефицата која нуди носена облека. Најмалку од се се сметат за цигани што ќе ја земат и носат. И не, не се скржави. Знам дека на тоа помислуваат повеќето што го читаат ова. Па, нели и ние имавме изрека “Кој штеди-има”. Како и кога станавме граѓани од висок ред па само за расфрлање на пари кои ги немаме се зборува и се мисли. Што би рекол Ванчо Петрушевски во една македонска народна приказна-“ Арчи пари незаработени, неспечалени.”

Си велам, па кога тие можат зошто не и јас. Неколку норвешки брендови, H&M, ама и Ralf Lauren се провлекува низ марките. Фустани и блузи речиси необлечени. Скоро нови. Панталони сосе етикета сместувам во ќеса и ќе си ги носам дома. Ќе ги исперам и ќе ги носам на себе. А, кога ќе раскажам во Скопје дека сум земала носена облека од шефицата ќе ми се поднасмеат со зачудување. Оние другите пак, кремот кој носи само марка, ќе си рече “Брееееј оваа отиде во Норвешка за облека на старо да носи”. А јас само ќе си се насмевнам и нема да речам ништо. Зошто како што ми вика еден по дома- Ако самите не разбираат, не можеш да им објасниш.

Славица Савеска-Кењереш, во ленените панталони од шефицата